Yapay zekâ elektrik talebini hızlandırıyor: Şebeke yatırımlarında yeni dönem

Capgemini Araştırma Enstitüsü’nün raporuna göre yapay zekâ destekli veri merkezlerinin hızla büyümesi, elektrik talebini artırırken şebeke yatırımlarında da yeni bir dönemi beraberinde getiriyor. Elektrik sektörü yöneticilerinin yaklaşık %80’i daha aşırı ve değişken talep modelleri beklerken, %77’si gelecekteki elektrik ihtiyacını doğru tahmin etmekte zorlanacağını öngörüyor.

Capgemini Araştırma Enstitüsü tarafından yayımlanan “Yapay Zekâ Şebekeyle Buluşuyor: Veri Merkezi Enerji Oyununu Şekillendiriyor” raporu, yapay zekâ destekli veri merkezlerinin elektrik sistemleri üzerindeki etkisini ortaya koydu. Araştırma, yapay zekâ iş yüklerinin büyümesiyle elektrik talebinin yalnızca artmadığını, aynı zamanda daha değişken ve tahmin edilmesi güç bir yapıya dönüştüğünü gösterdi.

Yıllık geliri 500 milyon doların üzerinde olan ve veri merkezleriyle aktif olarak çalışan kuruluşlardan 612 üst düzey elektrik yöneticisinin katıldığı araştırmaya göre, enerji şirketlerinin yaklaşık %80’i daha aşırı ve değişken talep modelleriyle karşılaşmayı bekliyor. Yöneticilerin %77’si ise yapay zekâ kaynaklı tüketim modellerinin daha az istikrarlı hale gelmesi nedeniyle gelecekteki talebi doğru tahmin etmekte zorlanacağını belirtiyor.

Raporda elektrik şirketlerinin karşı karşıya kaldığı önemli sorunlardan biri, gerçekleşmesi beklenen talepler ile fiili elektrik tüketimi arasındaki fark olarak gösteriliyor. Elektrik sektörü yöneticilerinin %67’si “hayalet” veri merkezi yük talepleriyle karşılaştığını belirtirken, bu taleplerin yaklaşık %19’unun hiçbir zaman gerçekleşmediği ifade ediliyor.

Gerçekleşmeyen taleplerin tahminleri çarpıtabileceğine dikkat çekilen raporda, bunun hem aşırı hem de yetersiz yatırım riskini artırdığı belirtiliyor. Elektrik şirketleri bu nedenle yalnızca ne kadar kapasiteye yatırım yapılacağına değil, şebeke modernizasyon yatırımlarının nerede ve ne zaman gerçekleştirilmesi gerektiğine de karar vermek durumunda kalıyor.

Belirsiz talep tahminleri, büyük ölçekli veri merkezi işletmecilerinin altyapı kararlarını da etkiliyor. Şebekenin kullanılabilirliği ve bağlantı süreleri, gelecekteki yatırımlar açısından dikkate alınması gereken unsurlar arasında yer alıyor.

Elektrik sektörü yöneticilerinin %68’i ise veri merkezlerinin elektrik talebinin, arz kapasitesinin artırılabileceği hızdan daha hızlı büyümesi nedeniyle arz kıtlığı yaşanacağını öngörüyor.

Veri merkezlerinin belirli bölgelerde yoğunlaşması, elektrik şebekelerinin karşı karşıya olduğu bir diğer sorun olarak öne çıkıyor. Elektrik yöneticilerinin yarısından fazlası, yük yoğunlaşmasını güvenilir elektrik hizmetinin önündeki en büyük engel olarak değerlendiriyor.

Yüksek yoğunluklu veri merkezi kümelerinin yerel darboğazlara neden olabileceği, bunun da sistem istikrarını ve yatırım planlamasını etkileyebileceği belirtiliyor.

Capgemini Enerji ve Kamu Hizmetleri Küresel Başkanı Claire Gauthier, yapay zekânın elektrik sistemleri üzerindeki etkisinin yalnızca talep artışıyla sınırlı olmadığını belirterek, “Yapay zekâ, elektrik sistemlerini talep artışının çok ötesinde dönüştürüyor. Şebeke kapasitesi, planlama ve güç kullanılabilirliğindeki yapısal kısıtlamaları ortaya çıkarırken, talebi daha dinamik ve tahmin edilmesi daha zor hale getiriyor” dedi.

Gauthier, asıl sorunun yalnızca ne kadar elektriğe ihtiyaç duyulacağı olmadığını, enerjinin ihtiyaç duyulan yerde ve zamanda güvenilir biçimde sağlanıp sağlanamayacağının da önem taşıdığını ifade etti.

Rapora göre yapay zekâ eğitimi ve çıkarımından kaynaklanan elektrik tüketiminin önümüzdeki üç ila beş yıl içinde veri merkezlerinin toplam elektrik talebi içindeki payının %25’ten %60’a yükselmesi bekleniyor. Yapay zekâ iş yüklerinin bu süreçte diğer BT iş yüklarının önemli bölümünün yerini alacağı öngörülüyor.

Yapay zekâ bir taraftan elektrik talebini artırırken diğer taraftan şebeke planlaması ve operasyonlarında verimlilik sağlayabilecek bir araç olarak değerlendiriliyor. Elektrik sektörü yöneticilerinin yaklaşık %60’ı, gelişmiş yapay zekâ analizlerinin arızaların azaltılması, operasyonel verimlilik ile kesintilerin önlenmesi ve giderilmesinde %10’un üzerinde iyileşme sağlayacağını düşünüyor.

Yapay zekâdan beklenen kazanımlara rağmen teknolojinin elektrik sektöründeki kullanımı henüz sınırlı düzeyde bulunuyor. Araştırmaya katılan şirketlerin %45’i şebeke optimizasyonu amacıyla yapay zekâ kullandığını belirtiyor.

Elektrik şirketlerinin yalnızca %16’sı ise artan talebe uyum sağlamak amacıyla güç akışlarını optimize eden, dayanıklılığı artıran ve gerçek zamanlı sistem performansını iyileştiren daha gelişmiş yapay zekâ tabanlı yaklaşımları uygulamaya koymuş durumda.

Raporda şebeke altyapısının uzun inşaat sürelerinin, yapay zekâ veri merkezlerinden kaynaklanan hızlı talep artışının karşılanmasında kritik bir kısıtlama oluşturduğu belirtiliyor. Güvenilir, uygun fiyatlı ve sürdürülebilir enerji sağlanabilmesi için yapay zekâ ve iklim teknolojilerinden yararlanılarak şebeke modernizasyonunun hızlandırılması gerektiğine dikkat çekiliyor.

Şebeke kısıtlamaları ve bağlantı gecikmeleri, veri merkezi işletmecilerini yerinde enerji üretimi ve şebekeye bağlı olmayan çözümlere yöneltiyor. Araştırmaya katılanların yaklaşık %30’u halihazırda yerinde güç çözümlerinden yararlanırken, %39’u önümüzdeki bir ila iki yıl içerisinde yerinde veya sayaç arkası (BTM) enerji çözümleri eklemeyi planlıyor.

Katılımcıların %70’inden fazlası bu çözümlerin beş yıl içerisinde şebekeye bağımlılığı önemli ölçüde azaltmasını bekliyor. %86’sı ise şebekeden bağımsız çalışabilme yeteneğini rekabet avantajı olarak değerlendiriyor.

Rapora göre bu dönüşüm, enerji şirketleri ile büyük elektrik tüketicileri arasındaki geleneksel ilişkiyi de değiştirerek yeni fırsatların yanı sıra koordinasyon sorunlarını beraberinde getiriyor.

Elektrik sektörü yöneticilerinin %78’i ve veri merkezi yöneticilerinin %73’ü, yenilenebilir enerji kaynaklarının tek başına büyük veri merkezleri ve yapay zekâ iş yüklarının kesintisiz elektrik ihtiyacını karşılamakta yeterli olmayacağını düşünüyor. Bu nedenle güvenilirlik ve uzun vadeli dayanıklılık açısından çeşitlendirilmiş bir enerji karışımının gerekli olduğu değerlendiriliyor.

Her iki grup da enerji arzındaki açığın kapatılmasına yardımcı olmak amacıyla batarya enerji depolama sistemlerine yatırım yapıldığını belirtiyor.

Nükleer enerji ve Küçük Modüler Reaktörler gibi uzun vadeli çözümlerin devreye alınmasının zaman alacağı konusunda da ortak görüş bulunuyor. Elektrik ve veri merkezi yöneticilerinin %68’i, yenilenebilir enerji ve depolama teknolojileri yeterli ölçekte kullanılabilir hale gelene kadar doğal gazı kısa vadeli bir geçiş çözümü olarak görüyor. Raporda bunun karbonsuzlaştırma hedefleriyle gerilim yarattığına dikkat çekiliyor.

Claire Gauthier, enerji sağlayıcıları ve veri merkezi operatörlerinin karşı karşıya olduğu temel sorunun yalnızca kapasite artışı olmadığını belirterek, “Başarı, altyapı yatırımlarını, enerji kaynaklarını ve yapay zekâ destekli operasyonları, talebin ölçeğini ve oynaklığını yönetirken güvenilirlik, maliyet ve sürdürülebilirliği dengelemek için uyumlu hale getirme yeteneğine bağlı olacaktır” değerlendirmesinde bulundu.

Capgemini Araştırma Enstitüsü araştırma kapsamında, yıllık geliri 500 milyon doların üzerinde olan ve veri merkezleriyle aktif olarak çalışan kuruluşlardan direktör seviyesinde ve üzerindeki 612 elektrik sektörü yöneticisiyle anket gerçekleştirdi.

Araştırmaya ayrıca yıllık geliri 250 milyon doların üzerinde olan veri merkezi sahibi ve işletmecisi kuruluşlardan 175 üst düzey yönetici katıldı. Katılımcılar Kuzey Amerika, Avrupa, Asya-Pasifik ve Latin Amerika’daki 21 ülkeyi temsil etti. Küresel anket Ocak 2026’da gerçekleştirildi.

Capgemini, 50’den fazla ülkede 420 binden fazla çalışanıyla faaliyet gösteriyor. Strateji, teknoloji, tasarım, mühendislik ve iş operasyonları alanlarında hizmet veren şirket, 2025 yılında 22,5 milyar euro küresel gelir elde etti.

Yapay zekâ elektrik talebini hızlandırıyor: Şebeke yatırımlarında yeni dönem yazısı ilk önce Sigortacı Gazetesi üzerinde ortaya çıktı.

Karşılaştırma ve Süreç Tablosu